او دروغگو است و خمر و زنا را تحريم كرده است . « 1 » اطلاق اثم بر خمر با توجه به آن كه در آيات ديگر ، اثم از جمله محرمات الهى شمرده شده ، تدريجِ مزبور را دچار اشكال مىكند ، گر چه برخى مطلقا اثم را محرَّم ندانسته‌اند و بدين ترتيب از اشكال مذكور پاسخ داده‌اند . « 2 » با توجه به آن كه خمر در شمار امور ظاهر الفساد بود ، و حتى در جاهليت نيز كسان زيادى آن را بر خود تحريم كرده بودند ، نمىتوان پذيرفت كه اسلام تحريم آن را به تأخير انداخته باشد . بر مطالبى كه گذشت اين نكته را بايد افزود كه خداوند در بيان احكامى كه در مكه و مدينه نازل كرده ، در مواردى از آنها به عنوان « موعظه » و « تذكر » عنوان كرده و اگر هم به صراحت تحريم كرده ، نوعاً فلسفهء حُكْم را بيان مىكند . نگاهى به آيات سورهء انعام كه پيش از اين بدان اشاره كرديم ، اين نكته را تأييد مىكند ؛ زيرا پس از هر آيه‌اى تعبيرهاى « لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » و « لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ » و « لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » « 3 » آمده است . در آيه تحريم خمر نيز تعبيرهايى چون « لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ » و « يَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ » « 4 » درفلسفهء تحريم آمده است . شرايط سياسى ، اجتماعى و فكرى مكه و تأثير آن در رشد اسلام مناسبات ويژه‌اى كه در جزيرة العرب در بعد اجتماعى و سياسى ميان مردم وجود داشت ، از جهاتى مىتوانست ناخواسته محيط را براى توسعهء اسلام آماده سازد ، اين مطلب را مىتوان د رچند نكته توضيح داد : 1 - وضعيت سياسى جزيرة العرب عبارت از زندگى قبايل مختلفى بود كه تحت سلطهء هيچگونه حاكميت سياسى واحدى نبودند . هر قبيله براى خود حاكميت مستقل از ساير قبايل داشت به طورى كه مىتوان حكومت آنان را نوعى « ملوك الطوايفى » دانست . از اين رو قدرت آنها پراكنده و فاقد رهبرى واحد بود ، اين وضعيت سبب شد تا مانع عمده‌اى كه در اين اعصار به نام « امپراطور » يا « شاه » يا « قدرت مركزى » در برابر نهضتهاى مردمى وجود داشته و دارد ، در جزيرة العرب وجود نداشته باشد ، در تاريخ شاهديم كه اين قدرتهاى مسلط با ايجاد زنجيرهء قدرت در همهء نقاط تحت سلطه ، هر حركتى را زير نظر داشته باشند . اما در آن دوران جزيرة العرب از اين خطر بر كنار بود ، قبايل مختلف حاكميتهاى مستقل از هم داشتند و ميان آنان درگيريها و رقابتهايى براى گرفتن امتياز جريان داشت . اسلام در حالى گسترش يافت كه از نظر سياسى در منطقهء خود فقط با قدرت « قريش »

--> ( 1 ) . الثقات ، ابن حبان ، ج 1 ، ص 69 ( 2 ) . تفسيرالقرطبى ، ج 3 ، ص 60 ( 3 ) . انعام ، 153 - 151 ( 4 ) . مائده ، 91